Nowa figuracja to prąd artystyczny zrodzony na początku lat 60. XX wieku w obrębie malarstwa kultury anglosaskiej i francuskiej. Był to powrót do przedstawienia ludzkiej sylwetki równoznaczny z odrzuceniem abstrakcji, która dominowała na scenie artystycznej Zachodu od zakończenia II wojny światowej. Przede wszystkim chodziło o zwrot ku sztuce figuratywnej i zaangażowanej. Twórcy zaczęli komentować kondycję egzystencjalną człowieka i jego współczesne problemy: mechanizmy uwikłań w polityczne, ekonomiczne i społeczne tryby.

Termin nowa figuracja (neue figurationen) po raz pierwszy pojawił się w publikacji niemieckiego artysty i krytyka sztuki Hansa Platscheka. Jego książka, wydana pod znamiennym tytułem Neue Figurationen. Aus der Werkstatt der heutigen Malerei”, ukazała się w 1959 roku1. Niewiele później, w marcu 1961 roku francuski krytyk sztuki – Michel Ragon również posłużył się tym terminem (la nouvelle figuration), przyczyniając się w następnych latach do jego spopularyzowania2. Zapowiedzi nowego prądu artystycznego można było dostrzec w pracach, które zostały pokazane na wystawie „New Images of Man” w nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej w tym samym roku, gdy Platschek wydawał swoją książkę. O ile publikacja i nowojorski pokaz sygnalizowały pojawianie się nowych zjawisk w sztuce, o tyle swoistym usankcjonowaniem nowego prądu artystycznego była kolejna wystawa – „Mythologies quotidiennes”, zorganizowana w 1964 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej Miasta Paryża.

Nowa figuracja szybko zadomowiła się na polskiej scenie artystycznej. W połowie lat 60. XX wieku pojawiły się pierwsze jej przykłady. Powrót do sztuki figuratywnej w Polsce w znacznym stopniu rozpoczął się nie za sprawą czynników zagranicznych, lecz w oparciu o rodzime malarstwo powojenne. Za prekursorów tego prądu w kraju można uznać Andrzeja Wróblewskiego, Bronisława Wojciecha Linkego oraz Jana Lebensteina, którzy zainteresowanie przedstawieniem ludzkiej postaci wykazywali już w latach politycznej odwilży3. Pierwszymi propozycjami malarstwa figuratywnego po kilkuletniej dominacji poetyk abstrakcyjnych w Polsce są dzieła członków krakowskiej grupy Wprost (Macieja Bieniasza, Zbyluta Grzywacza, Leszka Sobockiego, Jacka Waltosia) oraz Krzysztofa Buckiego, Teresy Pągowskiej, Janusza Przybylskiego, Marka Sapetty i Wiesława Szamborskiego. Zdaniem Bożeny Stokłosy „Wystąpienie [grupy Wprost] było w polskiej sztuce połowy lat 60-tych jedną z najpoważniejszych manifestacji na rzecz sztuki przedstawiającej, nowofiguratywnej i zaangażowanej w aktualne problemy społeczno-polityczne”4.

Czytaj więcej

mp_logo_copy1

Autorem projektu i tekstów zamieszczonych na witrynie jest dr Marek Maksymczak, laureat programu Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego  „Młoda Polska”.

Więcej informacji o autorze

Hans Platschek
Hans Platschek
Michel Ragon, 1955, Paryż
Michel Ragon, 1955, Paryż
  1. H. Platschek, Neue Figurationen. Aus der Werkstatt der heutigen Malerei, München, 1959
  2. M. Ragon, A la recherche d’une nouvelle figuration, „Arts”, 22 mars 1961
  3. Michel Ragon w lutym 1961 roku opublikował tekst, w którym oprócz nowoczesnej figuracji hiszpańskiej, zanalizował twórczość Jana Lebensteina. Było to na miesiąc przed ukazaniem się jego słynnego artykułu wprowadzającego termin „la nouvelle figuration”. Zob. M. Ragon, Les Vagues polonaises et espagnoles, „Arts”, 22 février 1961
  4. B. Stokłosa, Artystyczno-społeczna problematyka zrzeszeń plastyków w Polsce w latach 1946-1976. Grupy twórcze i tzw. galerie autorskie, mps, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Marcina Czerwińskiego w IS PAN, Warszawa 1981 r., s. 196, mps w: Zbiory Specjalne IS PAN