Nowa figuracja to prąd artystyczny zrodzony na początku lat 60. XX wieku w obrębie malarstwa kultury anglosaskiej i francuskiej. Był to powrót do przedstawienia ludzkiej sylwetki równoznaczny z odrzuceniem abstrakcji, która dominowała na scenie artystycznej Zachodu od zakończenia II wojny światowej. Przede wszystkim chodziło o zwrot ku sztuce figuratywnej i zaangażowanej. Twórcy zaczęli komentować kondycję egzystencjalną człowieka i jego współczesne problemy: mechanizmy uwikłań w polityczne, ekonomiczne i społeczne tryby.

Termin nowa figuracja (neue figurationen) po raz pierwszy pojawił się w publikacji niemieckiego artysty i krytyka sztuki Hansa Platscheka, wydanej w 1959 roku pod znamiennym tytułem Neue Figurationen. Aus der Werkstatt der heutigen Malerei”1. Niewiele później, w marcu 1961 roku francuski krytyk sztuki – Michel Ragon również posłużył się tym terminem (la nouvelle figuration), przyczyniając się w następnych latach do jego spopularyzowania. Zapowiedzi nowego prądu artystycznego można było dostrzec w pracach, które zostały pokazane na wystawie „New Images of Man” w nowojorskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej w tym samym roku, gdy Platschek wydawał swoją książkę. O ile publikacja i nowojorski pokaz sygnalizowały pojawianie się nowych zjawisk w sztuce, o tyle swoistym usankcjonowaniem nowego prądu artystycznego była kolejna wystawa – „Mythologies quotidiennes”, zorganizowana w 1964 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej Miasta Paryża.

Nowa figuracja szybko zadomowiła się na polskiej scenie artystycznej. W połowie lat 60. XX wieku pojawiły się pierwsze jej przykłady. Powrót do sztuki figuratywnej w Polsce w znacznym stopniu rozpoczął się nie za sprawą czynników zagranicznych, lecz w oparciu o rodzime malarstwo powojenne. Za prekursorów tego prądu w kraju można uznać Andrzeja Wróblewskiego, Bronisława Wojciecha Linkego oraz Jana Lebensteina, którzy zainteresowanie przedstawieniem ludzkiej postaci wykazywali już w latach politycznej odwilży. Pierwszymi propozycjami malarstwa figuratywnego po kilkuletniej dominacji poetyk abstrakcyjnych w Polsce są dzieła członków krakowskiej grupy Wprost (Macieja Bieniasza, Zbyluta Grzywacza, Leszka Sobockiego, Jacka Waltosia) oraz Krzysztofa Buckiego, Teresy Pągowskiej, Janusza Przybylskiego, Marka Sapetty i Wiesława Szamborskiego. Zdaniem Bożeny Stokłosy „Wystąpienie [grupy Wprost] było w polskiej sztuce połowy lat 60-tych jedną z najpoważniejszych manifestacji na rzecz sztuki przedstawiającej, nowofiguratywnej i zaangażowanej w aktualne problemy społeczno-polityczne”2.

Czytaj więcej

 

mp_logo_copy1

Autorem projektu i tekstów zamieszczonych na witrynie jest dr Marek Maksymczak, laureat programu Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego  „Młoda Polska”.

Więcej informacji o autorze

Hans Platschek
Hans Platschek
Michel Ragon, 1955, Paryż
Michel Ragon, 1955, Paryż
  1. H. Platschek, Neue Figurationen. Aus der Werkstatt der heutigen Malerei, München, 1959
  2. B. Stokłosa, Artystyczno-społeczna problematyka zrzeszeń plastyków w Polsce w latach 1946-1976. Grupy twórcze i tzw. galerie autorskie, mps, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Marcina Czerwińskiego w IS PAN, Warszawa 1981 r., s. 196, mps w: Zbiory Specjalne IS PAN